Ach mensen. We leven in een tijd waarin machines schrijven, schilderen, componeren en ontwerpen. Alles wat persoonlijke worsteling, intuïtie, langdurige oefening en vooral doorleefde wijsheid was, lijkt nu binnen handbereik van algoritmes. Natuurlijk is het verleidelijk om AI in te zetten. Om de efficiëntie van een machine te omarmen. Maar kunst gaat nóóit over snelheid of gemak. Kunst gaat over de ervaring tijdens het scheppingsproces en het ritme van het bewustzijn.
Henri Bergson beschreef dat als een innerlijke duur die geen externe klok kan meten. Nu noemen we dat een flow-staat van zijn. Kunst ontstaat in dat spanningsveld, dus tussen tijd, gevoel en denken gebaseerd op theorie en praktijk vanuit de levenskunsten. De waarde daarvan valt niet te vergelijken met dat van AI. Maurice Merleau-Ponty benadrukte dat waarneming een lichamelijke en geestelijke ervaring is. We ervaren de wereld niet alleen door ogen of oren, maar door een voortdurende wisselwerking tussen lichaam en geest en tussen subject en object.
Een kunstenaar vangt dit complexe web van ervaring in het werk op. Een proces dat zich ontwikkelt, verschuift en groeit. Een machine kan een vorm of een zin produceren, maar nooit die persoonlijke transformatie ondergaan. Dus die momenten van twijfel en inzicht beleven die kunst levend maken.
Ritueel van zelfonderzoek en zelfbevestiging
Het werk dat ik de afgelopen jaren heb gemaakt, dus mijn Engelse roman die nu bijna voltooid is, is een manifest van deze ervaring. Elk woord, elke scène en emotionele wending is geboren uit persoonlijke gebeurtenissen of inzichten, nachten van twijfel, Eureka-momenten, perfectionisme in diepere lagen van het verhaal, het hardop lezen terwijl ik door de kamer loop om de balans tussen uiterst commercieel en filosofisch goed te krijgen, uit het proces vallen en opnieuw opstaan.
Schrijven zelf is een ritueel van zelfonderzoek en zelfbevestiging. Een bewijs dat kunstenaarschap geen technische vaardigheid, maar een existentiële daad. In een tijd waarin machines ons werk versnellen, kies ik ervoor om mijn ritme (slakkentempo), fouten en intuïtie te bewaren. Dat is de kern van het puristische kunstenaarschap: bewust kiezen voor het proces dat ons menselijk maakt.
Gaston Bachelard zag in de poëtische verbeelding een ruimte waar tijd, herinnering en droom samenkomen. In deze ruimte vindt creatie plaats. De plaats waar ideeën gevormd worden uit stof en licht, observatie en emotie en een innerlijke logica die alleen het menselijke bewustzijn kan produceren. Kunst ontstaat waar we durven te falen, vertragen en waar we de machine weigeren te laten bepalen wat goed is. Puur kunstenaarschap is een daad van verzet tegen uniformiteit en voorspelbaarheid. Tegen de verleiding van schijnbare perfectie.
Kunstenaarschap vereist plastische vermogens
De onbekendere filosoof Henri Maldiney, die schreef over fenomenologie en het scheppende bewustzijn, benadrukte dat kunst een manier is om het bestaan zelf te ervaren. In het creatieproces leggen we contact met ons diepste zelf en de wereld om ons heen. Iets wat algoritmes niet moeten repliceren. De Poolse filosoof Leszek Kolakowski, vooral bekend om zijn werk over ideologie en menselijke vrijheid, herinnert ons eraan dat creatieve autonomie essentieel is. Wanneer we kiezen voor puur kunstenaarschap, weigeren we ons over te geven aan externe structuren of gemak. We behouden de vrijheid die elke kunstenaar nodig heeft om betekenis te scheppen.
De Duitse denker Ernst Bloch stelde dat utopisch denken en de anticipatie van wat kan zijn, een kerncomponent is van creativiteit. In ons werk moeten we voortdurend vooruit kijken, alternatieve werkelijkheden creëren en daarmee een aspect behouden dat machines niet kunnen betreden, namelijk onze verbeelding. De Franse filosoof Catherine Malabou introduceerde het concept van plastische intelligentie. Oftewel, de mogelijkheid van de geest om zichzelf te vormen en te herscheppen.
Kunstenaarschap in tijden van AI vereist precies deze plastische vermogens. Het vermogen om te buigen, veranderen en toch trouw te blijven aan een innerlijke kern die authentiek is. De Japanse filosoof Tetsuro Watsuji, die reflecteerde op ruimte en menselijke relaties, benadrukte dat kunst nooit alleen persoonlijk is. Het is een dialoog met de wereld, een manier om verbinding te maken en een handeling die context en cultuur vervlecht in het creatieve proces. Dit is iets wat algoritmes kunnen imiteren, maar nooit werkelijk kunnen ervaren.
Eerbetoon aan het menselijke vermogen
Bij mijn roman en toekomstige projecten, voel ik die verantwoordelijkheid. Ik kies voor puur scheppen. Niet alleen als persoonlijk besluit, maar als filosofische positie. Bewust erkennen dat scheppen een verlengstuk is van mijn ervaring in het leven en dat die levenskunsten niet te vervangen zijn. Een eerbetoon aan het menselijke vermogen om betekenis te creëren, te voelen, te worstelen en uiteindelijk te overwinnen.
Kunstenaarschap vandaag vraagt om moed om te blijven falen, opnieuw te beginnen en trouw te blijven aan mijn eigen ritme en stem. Het is een stoere, intellectueel en emotioneel geladen daad die de essentie van mijn bestaan viert. Wie kiest voor puur, voor de menselijke ritme en imperfectie, kiest voor vrijheid. Wie schrijft, schildert of filmt zonder de hulp van AI, bevestigt dat kunst een product is van bewustzijn, ervaring en durf.
Dus blijf creëren mensen. Blijf zoeken, falen en opnieuw beginnen. Kies voor het proces, niet voor de shortcut. Kies voor het ritme dat alleen jullie kunnen maken. Kies voor puur kunstenaarschap. In die keuze ligt een diepe wijsheid, filosofische oefening en verzet dat stoer, menselijk en essentieel is. Alleen zo ontstaat kunst die echt leeft, ademt en herinnerd wordt. Althans, dat mag ik hopen.
